Hormoontherapie en je gewicht in de overgang

Wat is hormoontherapie bij de overgang?

Hormoontherapie, ook wel hormoonsuppletietherapie (HST) genoemd, vult het dalende oestrogeen in de overgang aan met medicijnen. Meestal krijg je estradiol in de vorm van tabletten, pleisters, gel of spray. Heb je een baarmoeder, dan combineert de arts dit met een progestageen of een hormoonspiraal om het baarmoederslijmvlies te beschermen.

Moderne middelen bevatten vaak estradiol dat identiek is aan het hormoon dat je lichaam zelf aanmaakt. Dit wordt ook wel bio-identieke hormoontherapie genoemd. De hormoonbehandeling is bedoeld voor vrouwen met flinke overgangsklachten: opvliegers, nachtelijk zweten, stemmingswisselingen of slecht slapen. Gewichtsverlies staat niet op dat lijstje; daarvoor is de behandeling niet bedoeld en niet geregistreerd.

Hoe lang zo'n hormoonkuur duurt, verschilt per vrouw. Veel vrouwen gebruiken de middelen enkele jaren, soms ook nog na de overgang. Afbouwen doe je altijd in overleg met je arts, zodat klachten niet plotseling terugkeren.

Waarom kom je aan in de overgang?

Gewichtstoename in de overgang ontstaat door een combinatie van een tragere stofwisseling, verlies van spiermassa en een veranderende vetverdeling. Je verbrandt in rust minder calorieën dan voor de menopauze, terwijl je eetpatroon vaak hetzelfde blijft. Het resultaat: er komt geleidelijk gewicht bij, zonder dat je iets anders doet dan vroeger.

De dalende oestrogeenspiegel speelt daarin een hoofdrol. Oestrogeen stuurt bij vrouwen de vetopslag richting heupen en billen. Daalt dat hormoon, dan verschuift de opslag naar de buik, vooral als dieper vet rond de organen. Onderzoek in de International Journal of Obesity volgde 156 vrouwen vier jaar lang: bij de vrouwen die de menopauze bereikten nam het buikvet significant toe en daalde de vetverbranding met 32 procent.

Daar komt spierverlies bij. Spieren verbruiken ook in rust energie; verlies je spiermassa, dan zakt je verbranding verder. En slecht slapen door opvliegers of nachtelijk zweten verhoogt je hongergevoel, waardoor je ongemerkt meer eet. Zo grijpen meerdere oorzaken in elkaar; ons artikel over gewichtstoename overgang zet ze allemaal op een rij. Waarom de kilo's zich juist rond je middel nestelen, lees je in ons artikel over de overgangsbuik.

Word je dikker van hormoontherapie?

Nee, van hormoontherapie word je vrijwel nooit blijvend dikker. Een Cochrane-analyse van 28 onderzoeken onder 28.559 vrouwen vond geen verschil in gewicht of BMI tussen vrouwen met en zonder hormoontherapie. De kilo's die er in deze levensfase bij komen, komen er dus ook zonder hormonen bij.

Waar komt de hardnekkige mythe dan vandaan? In de eerste weken kun je vocht vasthouden, met een opgeblazen gevoel en gespannen borsten als gevolg. Dat voelt als aankomen en verklaart veel ervaringen van vrouwen die de therapie de schuld geven. Het is echter geen vet en het trekt meestal binnen enkele maanden weg.

Bovendien start je de behandeling precies in de levensfase waarin bijna elke vrouw geleidelijk aankomt. De weegschaal stijgt dan door de menopauze zelf, niet door de medicijnen. Datzelfde Cochrane-onderzoek vond overigens ook geen bewijs dat hormoontherapie gewichtstoename kan voorkomen; wie dat belooft, verkoopt een sprookje.

Bijwerkingen en risico's van hormoontherapie

Hormoontherapie heeft naast voordelen ook bijwerkingen en risico's. De keuze maak je daarom altijd samen met je huisarts of gynaecoloog. Volgens Thuisarts.nl zijn dit de belangrijkste aandachtspunten:

• Tijdelijke bijwerkingen: gespannen borsten, hoofdpijn, misselijkheid en vocht vasthouden, vooral in de eerste maanden
• Onregelmatig bloedverlies: komt in het begin vaak voor en hoort meestal bij het instellen van de juiste dosering
• Iets verhoogd risico op trombose: vooral bij tabletten; pleisters en gel zijn op dat punt veiliger
• Licht verhoogde kans op borstkanker: vooral bij gebruik langer dan vijf jaar

Schrik niet van dit lijstje. Voor veel vrouwen met flinke klachten wegen de voordelen ruimschoots op tegen de nadelen. Maar het onderstreept wel waarom je hormoontherapie alleen op medisch advies gebruikt, en nooit als middel tegen de kilo's.

Wat helpt wél tegen hormonale gewichtstoename?

De basis tegen hormonale gewichtstoename is een combinatie van bewuste voeding, krachttraining, voldoende slaap en minder stress. Niet spectaculair, wel bewezen effectief. Je lichaam vraagt in deze fase simpelweg om een ander onderhoudsplan dan op je dertigste.

• Eet bewuster en eiwitrijker. Je energiebehoefte daalt na de menopauze. Het Voedingscentrum adviseert vrouwen in de overgang onder meer voldoende eiwitten, zuivel en vezels, en wijst op de grotere kans op vetopslag rond de buik.
• Doe krachttraining. Spiermassa is je beste wapen tegen een tragere verbranding. Twee tot drie trainingen per week met gewichten of weerstandsbanden remmen het spierverlies af.
• Slaap voldoende. Slaaptekort verstoort je hongerhormonen en maakt snacken aantrekkelijker. Streef naar zeven tot acht uur per nacht.
• Beperk stress. Het stresshormoon cortisol stimuleert juist de opslag van buikvet.

Meer praktische tips vind je in onze gids over afvallen in de overgang. Blijft de weegschaal ondanks al je inspanningen staan? Dan spelen er mogelijk meer factoren mee. In ons artikel over waarom afvallen niet lukt zetten we de meest voorkomende oorzaken op een rij.

Alles geprobeerd, maar blijft de weegschaal staan? Onze eigen BIG-geregistreerde arts kijkt vrijblijvend met je mee of medisch afvallen bij jouw situatie past. Check of je in aanmerking komt →

Medisch afvallen als leefstijl en hormoontherapie niet genoeg zijn

Blijft je gewicht ondanks een gezonde leefstijl te hoog, met een BMI van 30 of hoger, dan kan medisch afvallen een verantwoorde volgende stap zijn. Bij medisch afvallen met injecties gebruik je GLP-1-medicatie die het hongergevoel remt. Bekende middelen zijn semaglutide (Ozempic, Wegovy), tirzepatide (Mounjaro) en liraglutide (Saxenda). Juist voor vrouwen in de overgang kan dat het verschil maken: de medicatie neemt de constante trek weg, waardoor minder eten vol te houden is ondanks je tragere stofwisseling.

Belangrijk om te weten: deze middelen zijn receptplichtig en hebben net als elk medicijn bijwerkingen, zoals misselijkheid in de eerste weken. Een eerlijk overzicht lees je in ons artikel over glp-1 bijwerkingen. Koop deze medicatie nooit zonder recept via internet: je weet dan niet wat je krijgt en je mist elke medische controle. De veilige route loopt altijd via een arts.

Hoe verhouden de twee behandelingen zich tot elkaar?

Bij Qlinic verloopt zo'n traject volledig onder begeleiding van onze eigen BIG-geregistreerde arts. Je start met een persoonlijke intake, ontvangt je medicatie thuis en hebt elke 4 weken een follow-up met de arts zelf. De meeste deelnemers merken het eerste effect na ongeveer 4 weken.

Inmiddels hebben we ongeveer 50 klanten geholpen; zij waarderen ons op Google met een 5,0 op basis van ruim 20 reviews.

Benieuwd of medisch afvallen bij jou past? Doe vrijblijvend de aanmeldcheck en ontdek of begeleiding door onze eigen arts iets voor jou is. Check of je in aanmerking komt →

Veelgestelde vragen over hormoontherapie en je gewicht

Waarom kom ik zo snel aan in gewicht door hormoontherapie?

Snelle gewichtstoename vlak na de start komt bijna altijd door vocht vasthouden, niet door vet. Dit hoort bij het wennen aan de hormonen en trekt meestal binnen twee tot drie maanden weg. Houdt de toename aan, bespreek dan met je arts of een andere dosering of toedieningsvorm beter past.

Waarom blijven sommige vrouwen slank in de overgang?

Vrouwen die slank blijven in de overgang passen hun leefstijl meestal actief aan: ze eten iets minder, bewegen meer en behouden spiermassa met krachttraining. Daarnaast spelen erfelijke aanleg en de manier waarop je lichaam op de hormoonveranderingen reageert een rol. Slank blijven is dus geen kwestie van geluk alleen, maar vooral van bijsturen.

Welke medicijnen krijg je bij hormoontherapie in de overgang?

Bij hormoontherapie krijg je meestal estradiol, als tablet, pleister, gel of spray. Heb je een baarmoeder, dan komt daar een progestageen of een hormoonspiraal bij om het baarmoederslijmvlies te beschermen. Je huisarts of gynaecoloog bepaalt samen met jou welke vorm en dosering het beste bij je past.

Is natuurlijke of bio-identieke hormoontherapie beter voor je gewicht?

Nee, ook van bio-identieke of natuurlijke hormoontherapie val je niet af. Bio-identiek betekent dat het hormoon dezelfde structuur heeft als je lichaamseigen oestrogeen; de meeste reguliere middelen bevatten dit al. Voor het effect op je gewicht maakt de vorm geen aantoonbaar verschil.

Helpt hormoontherapie tegen een overgangsbuik?

Hormoontherapie is geen behandeling voor buikvet. Sommige onderzoeken zien bij gebruiksters een iets gunstigere vetverdeling, maar dat effect is klein en op zichzelf geen reden om met de behandeling te starten. Wil je gericht buikvet verliezen, dan leveren voeding, krachttraining en eventueel medisch begeleid afvallen aanzienlijk meer op.

Kun je hormoontherapie combineren met medisch afvallen?

Ja, in veel gevallen kan hormoontherapie samengaan met een medisch afvaltraject. Of dat in jouw situatie verstandig is, hangt af van je gezondheid en de medicijnen die je gebruikt. Bij Qlinic beoordeelt onze arts dit tijdens de intake, en stemmen we waar nodig af met je huisarts of gynaecoloog.